Η συναισθηματική ανάπτυξη αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς πυλώνες στην ψυχολογική ωρίμανση ενός παιδιού. Τα παιδιά βιώνουν έντονα συναισθήματα όπως θυμό, φόβο, ζήλια, χαρά ή απογοήτευση, όμως συχνά δεν γνωρίζουν πώς να τα κατανοήσουν ή να τα εκφράσουν με υγιή τρόπο. Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός, καθώς μέσα από την καθοδήγηση, το παράδειγμα και την υποστήριξή τους μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες συναισθηματικής διαχείρισης που θα τα συνοδεύουν σε όλη τους τη ζωή. Παρακάτω ακολουθούν μερικοί τρόποι που μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς και εκπαιδευτικούς να ενισχύσουν την αναγνώριση και έκφραση των συναισθημάτων στα παιδιά.
1. Αναγνώριση και ονομασία των συναισθημάτων
Το πρώτο βήμα για τη διαχείριση των συναισθημάτων είναι η αναγνώρισή τους. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν τι νιώθουν δίνοντας «όνομα» στα συναισθήματά τους. Για παράδειγμα, αντί να αγνοήσουν ένα ξέσπασμα θυμού, μπορούν να πουν:
«Βλέπω ότι είσαι θυμωμένος επειδή δεν πήρες αυτό που ήθελες».
Με αυτόν τον τρόπο το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει και να εκφράζει τα συναισθήματά του με λόγια.
2. Αποδοχή των συναισθημάτων χωρίς κριτική
Είναι σημαντικό τα παιδιά να νιώθουν ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά, ακόμη και τα δύσκολα. Οι ενήλικες μπορούν να εξηγήσουν πως τα συναισθήματα είναι όλα φυσιολογικά και πως όλοι τα νιώθουμε, και μεγάλοι και μικροί. Τα παιδιά χρειάζεται να κατανοήσουν πως δεν υπάρχουν “καλά” ή “κακά” συναισθήματα, αλλά συναισθήματα που είναι πιο ευχάριστα και κάποια πιο δυσάρεστα. Οι γονείς δεν πρέπει να ακυρώνουν αυτό που νιώθει το παιδί λέγοντας φράσεις όπως «μην κλαις» ή «δεν είναι τίποτα». Αντίθετα, η κατανόηση και η ενσυναίσθηση δημιουργούν ένα ασφαλές περιβάλλον όπου το παιδί μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα.
3. Το παράδειγμα των γονέων
Τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως μέσα από τη μίμηση. Όταν οι γονείς διαχειρίζονται τα δικά τους συναισθήματα με ηρεμία και αυτοέλεγχο, διδάσκουν έμπρακτα στο παιδί πώς να κάνει το ίδιο. Αντίθετα, οι έντονες αντιδράσεις ή οι φωνές μπορούν να ενισχύσουν παρόμοιες συμπεριφορές.
4. Διδασκαλία στρατηγικών ηρεμίας
Οι γονείς μπορούν να διδάξουν πρακτικούς τρόπους που βοηθούν τα παιδιά να ηρεμούν όταν βιώνουν έντονα συναισθήματα. Μερικές απλές τεχνικές είναι:
-
βαθιές αναπνοές- για μικρότερα παιδιά μπορείτε να χρησιμοποιήσετε φούσκες και φανταζόμαστε πως φυσάμε πχ. τον θυμό/ άγχος/ λύπη μακριά
-
μέτρημα μέχρι το δέκα
-
απομάκρυνση για λίγο από την κατάσταση και πηγαίνω σε μια γωνιά ηρεμίας
-
ζωγραφική ή παιχνίδι για εκτόνωση
- χρήση αισθητηριακών παιχνιδιών όπως πλαστελίνη, παιχνίδια που ζουλάμε, slimes κτλ
5. Ενίσχυση της επικοινωνίας
Η ανοιχτή επικοινωνία βοηθά τα παιδιά να αισθάνονται ότι ακούγονται και κατανοούνται. Οι γονείς μπορούν να αφιερώνουν καθημερινά λίγο χρόνο για συζήτηση, ρωτώντας το παιδί πώς πέρασε τη μέρα του και πώς ένιωσε σε διάφορες στιγμές.
6. Ενίσχυση της αυτοπεποίθησης
Ένα παιδί που νιώθει ασφάλεια και εμπιστοσύνη στον εαυτό του είναι πιο ικανό να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. Οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού μέσα από ενθάρρυνση, θετική ανατροφοδότηση και αναγνώριση των προσπαθειών του.
7. Ανάγνωση βιβλίων
Η ανάγνωση βιβλίων που μιλάνε για τα συναίσθηματα είναι ένας εξαιρετικός τρόπος να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα τους, να τα εκφράζουν και να τα διαχειρίζονται με ιγιείς τρόπους.
Τα αγαπημένα μου βιβλία που χρησιμοποιώ σχεδόν καθημερινά είναι:
- “Το Ξενοδοχείο των Συναισθημάτων”- Lidia Brankovic
Τα παιδιά εξερευνούν τα συναισθήματα που επισκέπτονται καθημερινά το Ξενοδοχείο και πως τα διαχειρίζεται η Διευθύντρια του Ξενοδοχείου. Κάθε μέρα είναι διαφορετική στο Ξενοδοχείο των Συναισθημάτων, γιατί και τα συναισθήματα διαφέρουν… Κάποια είναι μεγάλα, κάποια είναι μικρά, κάποια είναι μοναχικά και άλλα έρχονται με τους φίλους τους.
Όποιο συναίσθημα κι αν επισκεφτεί το ξενοδοχείο, όμως, είναι περαστικό από εδώ. Γιατί τα συναισθήματα ταξιδεύουν συνέχεια, σε πολλά διαφορετικά ξενοδοχεία σε ολόκληρο τον κόσμο.
2. “Το Τερατάκι των Χρωμάτων”- Αnna Llenas
Η ιστορία ακολουθεί ένα μικρό τερατάκι που ανακαλύπτει πως έχει μπερδέψει τα συναισθήματά του σε μια «σαλάτα». Μέσα από τις περιπέτειές του, προσπαθεί να τα οργανώσει: τη χαρά, τη λύπη, τον θυμό, τον φόβο και την ηρεμία. Οι ήρωες και οι συγκρούσεις του βιβλίου αναδεικνύουν τη δύναμη της αυτογνωσίας και της συναισθηματικής νοημοσύνης.
3. Η σειρά “Τα Συναισθήματα μου” – εκδόσεις Παπαδόπουλος
4.” Ο Μεγάλος Θυμός”- D’Allance Mireille
O Mάριος “βλέπει” τον θυμό του, που αναπαρίσταται οπτικά με ένα μαλλιαρό κόκκινο θηρίο, να αποκτά οντότητα και να σαρώνει τα πάντα. Καταφέρνοντας να δώσει στα συναισθήματά του τις πραγματικές τους διαστάσεις, ο μικρός Μάριος τα αντιμετωπίζει κλείνοντας τελικά το “θηρίο” σ’ ένα κουτάκι.
Η εκμάθηση της συναισθηματικής διαχείρισης δεν είναι μια διαδικασία που γίνεται από τη μία μέρα στην άλλη. Απαιτεί υπομονή, συνέπεια και ουσιαστική παρουσία των γονέων. Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου τα συναισθήματα αναγνωρίζονται και γίνονται αποδεκτά, μαθαίνουν σταδιακά να τα κατανοούν, να τα εκφράζουν και να τα διαχειρίζονται με υγιή τρόπο. Αυτή η δεξιότητα αποτελεί σημαντικό εφόδιο για την ψυχική τους υγεία και για τις σχέσεις τους στο μέλλον.
Ιωάννα Πιερράτου
Σχολική Ψυχολόγος- Λογοθεραπεύτρια